***OKUMACA ***

    ***************************       

DÝLDE ÞÝVE FARKI AYRIMCILIK MIDIR?

         Bir milleti millet yapan temel unsurlarýn baþýnda toprak bütünlüðü, bayrak birliði ve dil birliði gelir. Bunlar milletlerin asgari müþterekleridir ve olmazsa olmazlarýnýn baþýndadýr.

         Ayný sýnýrlar içinde, ayný bayrak altýnda yaþadýklarý halde farklý inançlarý taþýyabilir insanlar. Bu millet bütünlüðü açýsýndan bir noksanlýk teþkil etmez. Ayný dili konuþmak ise farklýdýr. Bir millet ayný dili konuþtuðu müddetçe millet olma vasfýný daha belirginleþtirir.

         Nedir dil birliði? Basit bir anlatýmla bir ülkenin herhangi bir noktasýnda konuþulan dilin kuzeyinden güneyine, doðusundan batýsýna dört bir yanýnda herkes tarafýndan anlaþýlabilir olmasýdýr. Ufak tefek farklýlýklar arz edebilir ama herkes söylenenin ne olduðunu anlar.

         Kendi ülkemizi ele aldýðýmýzda yedi coðrafik bölgeye ayrýldýðýmýzý biliyoruz. Bu ayrým yapýlýrken, bitki örtüsü coðrafik yapýlanma, iklim þartlarý vs. dikkate alýnmýþ olabilir ama her bölgenin kendine mahsus giyim-kuþam, yeme-içme, örf-adet farklýlýklarýnýn olduðu da inkâr edilemez bir gerçektir.

         Bütün bu farlýlýklar içinde konuþulan dilin de þive farklýlýklarý vardýr ve öylesine geniþ bir yelpaze teþkil eder ki bunu ne bu yazýnýn içinde anlatmak mümkündür ne de benim bildiðim kadarýyla bir sayýmý yapýlabilmiþtir.

         Bu farklýlýklarý edebiyatýmýzda þiir, hikâye, roman piyes gibi eserlerde, sinemada, televizyonda takip edebilirsiniz. Bunlarý kullanmak hem yörenin dikkatini o eserin üzerine çekmek bakýmýndan önem arz eder hem de bazý yörelerin özelliðini diðer yörelere taþýmak bakýmýndan fayda saðlar.

         Rahmetli Þemsi Belli Güneydoðu þivesiyle yazdýðý þiirlerle ünlenmiþti. Onun Anayass.osu, Emmoðlu su ve daha nice þiiri bizi, yüzümüze yayýlan tebessümle o yörelere alýp götürmüþtü. Burhan Çaçan türküleriyle Aðrý’yý, Ýbrahim Tatlýses Urfa’yý taþýdý ülke gündemine. Kýrþehir yöremiz Neþet Ertaþ ile bir kez daha gündeme oturdu. Âþýk Veysel’le Sivas’ta, Mükerrem Kemertaþ’la Erzurum’da dolaþtýk. Kamil Sönmez Karadeniz’de dolaþtýrdý bizi. Rahmetli Özay Gönlüm bize Egenin tadýný ulaþtýrdý. Ýsmail Türüt, Hülya Polat Doðu Karadeniz’in içlerine taþýdýlar bizi.

         Hayatýnda hiç Ýstanbul’dan çýkmayan bir insan bu müzikleri dinleyerek karýþ karýþ dolaþmýþ oldu ülkeyi. Azeri türküleriyle Azerbaycan’a Trakya türküleriyle Edirne’ye, Tekirdað’a uzandýk zaman zaman. Bir tat alarak, hiçbir art fikir taþýmadan ve yaþamadan. Sadece kültürümüzün bir zenginliði olarak yaþadýk bunlarý.

         Resmi yazý dili elbette tektir. Gelmek fiilinden birinci tekil þahsýn eylemini anlatan ifadesi “Geliyorum” dur. Bunu Karadenizli (Celeyrum) Erzurumlu (Gelirem) Erzincanlý (Geliyem) þeklinde ifade edebilir ama hepsinde herkes ayný anlamý bulur.

                                                   DEVAMI>>>

      *****************************       

                            DÝKEY BAKIÞ                             

ÝSMET BORA BÝNATLI

                ****************************                

                                                       ÞÝÝR ÜZERÝNE

    Kim söylemiþ bilmiyorum ama “Türkiye’de 70 milyon nüfus 7l milyon þair var," demiþ. Ýyi de demiþ, doðru da demiþ. Türk Milletinin þiire düþkünlüðünü anlatmak amacýyla  bile söylenebilecek bu söz, aslýnda ironik bir ifade ama olsun, herkes nasýl anlamak istiyorsa öyle anlama hakkýný mahfuz tutar en azýndan.

       Ben tahminen 50 yýldýr þiir yazýyorum ya da yazdýðýmý sanýyorum. “Peki niye þiir, yahut nedir þiir” diye düþündüðüm olmuþ mudur hiç? Elbette oldu. Þiir nedir diye kendime çok kereler sordum ve kendimce tarifler yaptým, ama hiç biri beni tatmin etmedi.

       Sonra usta kalemlerin tariflerine baktým ve o kadar  çok tarife rastladým ki, sonunda þiirin belli baþlý bir tarifi olmayacaðýný anlamýþ oldum.

       Bir þiir etkinliði sebebiyle gittiðim  büyük bir ilçemizin kaymakamý bana sormuþtu “Þiir nedir?” diye. Ben dilimin döndüðünce bir þeyler söyledim ve sonra bana döndü dedi ki:

-         Benim mülkiyede bir arkadaþým vardý, o  derdi ki: “Þiir nedir kardeþim? Ne lafý dolandýrýp duruyorsunuz. Bir þey söyleyecekseniz açýkça söyleyin olsun bitsin,” siz ne dersiniz bu düþünceye  diye sorunca, biraz da kýrýcý olmamak adýna;

-         Sayýn kaymakamým, arkadaþýnýzýn adý neydi? diye sordum.O, biraz da ne alakasý var gibi düþünerek hayretle “Þaban” dediðinde,

-         O sizin anlattýðýnýz Þaban mantýðý  ama saðlýklý bir mantýk deðil demiþtim.

       Demiþtim ama bir yandan da beni, þiiri tarif etmeye zorlayan bir düþünce sarmýþtý. Önce Ahmet Haþim’i hatýrladým: “Þairin lisaný, nesir gibi anlaþýlmak için deðil, fakat duyulmak üzere vücud bulmuþ, musiki ile söz arasýnda, sözden ziyade musikiye yakýn, ortaklaþa bir dildir” diyordu merhum þairimiz. Ne söylenebilir ki  bu sözün üzerine artýk. “Keþke hatýrýma gelseydi de sevgili Kaymakama bunu söyleyebilmiþ olsaydým,” diye de hayýflanmadým deðil hani.

     “Þiir, zor olduðu kadar, dinleyenin ruhunu baþka bir aleme götürecek kadar kuvvetli bir sanat dalýdýr,” diyor, Mehmet Nuri Parmaksýz. Türk þiirinin en büyük isimlerinden biri olan Yahya Kemal Beyatlý’nýn da ifade ettiði gibi “Düþüncenin duygu haline gelinceye kadar yoðrulmasýyla oluþan þiir, kelimelere çok çeþitli anlamlar yüklemek, adeta onlara dans ettirmek, takla attýrmak suretiyle üstün  þiirde güzellikleri yakalamak mümkün olur”.

       Ben burada þiirle ilgili bütün düþüncelerimi yazsam, sütunum elvermez. Onun için iki tarifle konuyu bitirmek istiyorum.

       Kleber Haedens: “Eðer þiir tarif edilebilseydi, yüz deðil bir tarifi yapýlýrdý,” derken, þiiri tarif etmenin zor, hatta mümkün olmadýðýný anlatmaða çalýþmýyor mu? Melih Cevdet Anday ise; “Taným akýl iþidir, þiir ise akýl dýþýdýr; çýkar yol þiiri tarif etmemektedir,”  demek suretiyle bizi doðruluyor adeta.

       Ben o þiiri hiç yazamadým, hiç tarif edemedim, hiç tam tarifini bulamadým. En sonunda Bî-Huzur’un deyimiyle;

        “Kim ne derse desin hepsi yalandýr

          Þiir duyulup yazýlamayandýr”

Beytine sýðýnýp çýktým iþin içinden.

        Siz de öyle yapýn, rahat edersiniz umarým.

       Þiir tadýnda, þiirle kalýn.